کمپرسور هوای فشرده-درایر جذبی-انواع:

جاهايي كه به نقطه شبنم زير صفر نياز باشد از درايرهاي جذبي (دسي كانت )استفاده مي گردد.
مواد جاذب الرطوبه درايرهاي جذبي بر سه نوع میباشند، ‌كه براي نقاط شبنم موردنياز ساخته مي شوند:

الف-کلاس 1:

مولکولار سیو (MSD)

نقطه شبنم : 70oC-

رطوبت به جا مانده: 0.0027g/m3

هواي موردنياز برای احياء: 20% هواي عبوري

ب-کلاس 2:
اكتيويتدآلومينا (ALD )
نقطه شبنم : 40oC-
رطوبت به جا مانده: 0.11g/m3
هواي موردنياز برای احياء: 15% هواي عبوري

ج-کلاس 3:

سیلیکاژل (HED )

نقطه شبنم : 20oC-

رطوبت به جا مانده: 0.88g/m3

هواي موردنياز برای احياء: 14% هواي عبوري

حداقل ضوابط فنی و بهداشتی برای واحد های تولید و بسته بندی:
واحد های تولید و بسته بندی مواد غذایی مشمول شناسه وزارت بهداشت

الف ) شرایط فنی و بهداشتی ساختمان و سالن تولید:
ساختمان واحد تولیدی باید براساس مقررات و ضوابط فنی و بهداشتی بشرح ذیل طراحی شود:

شرایط ساختمان :
ساختمان واحد تولیدی باید به گونه ای بنا شده باشد که در آن :
-بخشهای تمیز(Clean) و غیر تمیز ( Unclean) از هم جدا باشد. به نحوی که از انتقال آلودگی ثانویه به مواد در حال فرآوری و محصول نهایی جلوگیری نماید.
- در مقابل ورود و لانه گزینی حشرات و پرندگان به طور موثری حفاظت شود.

ب) ویژگیهای سالن تولید و بسته بندی و انبارها ، درها :
-کلیه درها باید قابل شستشو و گندزادیی بوده و جنس آنها از مواد مقاوم باشد.
-کلیه درها باید دارای سطوح صاف و رنگ روشن باشد.
-درها بخوبی چفت شده (Sealed) و برای جلوگیری از ورود حشرات و جوندگان به خوبی بسته شوند (ناحیه زیرین درها هم سطح با کف باشد ) درها همچنین دارای توری سیمی باشد .

پنجره ها:
-کلیه پنجره ها باید دارای اندازه مناسب ، قابل شستشو، نظافت و ضدزنگ بوده و به گونه ای طراحی شود که از ورود و تجمع گرد و غبار و آلودگی به داخل سالن تولید ممانعت نماید.
-لبه پنجره ها به گونه ای باشد که از تجمع آب در زیر پایه پنجره و همچنین تجمع مواد مختلف و آلودگی ها ممانعت شود و نظافت آن آسان باشد.
-بهتر است که برای استفاده از نور طبیعی در سالنهای تولید و انبارها ، پنجره ها به صورت زیرسقفی ایجاد شوند و کلیه پنجره های داخل سالن های تولید و فرآوری بصورت ثابت ( غیرقابل بازشدن ) بوده و پنجره های موجود درسایر قسمتها در صورت باز شو بودن مجهز به توری های ریز بافت و قابل شستشو و مقاوم باشند.
کف :
-کف واحد تولیدی باید صاف ، بدون ترک و غیر لغزنده ، قابل شستشو و دارای شیب کافی به سمت مسیر فاضلاب باشد تا از تجمع آب در سطح کف واحد تولیدی جلوگیری شود.
-در محلهایی که نگهداری و آماده سازی مواد خام با PH اسیدی و یا قلیایی انجام می گیرد ، در ساختار کف از پوششهای مناسب و مقاوم به اسید و قلیا استفاده شود.

زهکشی کف و کانالهای فاضلاب:
-باید از نظر کشش پساب وضعیت مناسبی داشته و در برابر حشرات و به خوبی محافظت شود.
-آب روها باید دارای عرض و ارتفاع مناسب با دیواره های صاف و عمودی بوده و محل اتصال دیواره به کف بدون زاویه باشد تا مقادیر کم آب نیز به راحتی جریان یافته و تمیز کردن آن نیز آسان تر باشد. درمحلهایی که امکان جمع شدن پساب و کثافات وجود دارد ، از کف شوی مناسب ( شتر گلودار ) استفاده شود.

دیوارها :
-دیوارها باید صاف ، بدون ترک ، بدون خلل و فرج ، قابل شستشو و گندزادیی بوده و دارای رنگ روشن باشند.
-محلهای اتصال به دیوار همجوار یا کف واحد تولیدی بدون زاویه باشند.
-از جنس مناسب و مقاوم به رطوبت و حرارت استفاده شود.

سقفها :
- باید از جنس مقاوم بوده و دارای ارتفاع مناسب باشد.
-در برابر نفوذ یا لانه گزینی حشرات و پرندگان مقاوم بوده و بطور موثری محافظت گردد.

پله ها :
-کلیه پله ها ، سطوح شیبدار ، سکوها بایستی از جنس مناسب ، قابل شستشو و تمیز کردن باشند.

ج) فضا جهت عملیات تولید:
- فضای سالن تولید باید به نحوی باشد که چیدمان تجهیزات وتردد کارگران به راحتی انجام شود.
- فاصله لازم از دیوارها و درهای سالن تولید و فاصله تجهیزات تولید از یکدیگر به گونه ای باشد تا علاوه بر سهولت انجام کار ، در صورت نیاز دستگاه ها به تعمیر عملیات به آسانی انجام گیرد.
- برای مواد اولیه ، مواد حد وابط یا اقلام بسته بندی مورد مصرف در جریان تولید و در کنار خط تولید فضای لازم پیش بینی شود.

د) شرایط و ویژگیهای انبارها :
- انبارهای مواد اولیه و بسته بندی ، قرنطینه و محصول نهایی به نحو مقتضی تفکیک شده و متناسب با ظرفیت تولید در نظر گرفته شود.
- باید تمیز، خشک ، خنک ، منظم ، عاری از حشرات و جوندگان و ضایعات تولید و بسته بندی باشند.
- برای چیدمان کالا در انبار باید از قفسه بندی و یا پالت مناسب استفاه گردد و نحوه چیدن مواد در انبار باید مرتب باشد.
- شرایط تقدم و تاخر در ورود و خروج مواد اولیه و محصول در انبار ( FIFO)رعایت گردد.
- دما و رطوبت انبار باید تحت کنترل بوده و به نحو مقتضی اندازه گیری و ثبت گردد.
-نظافت انبارها باید طبق برنامه مدون و بطور کامل انجام گیرد.

ه) آب مصرفی
آب مورد استفاده در واحد تولیدی باید دارای ویژگیهای آب آشامیدنی بوده و با آخرین تجدید نظر استانداردهای ملی شماره 1053 ( ویژگیهای شیمیایی ) و 1011 ( ویژگیهای میکروبی ) مطابقت داشته باشد.

و) روشنایی
لامپها باید به طور مناسبی در برابر شکستگی حفاظت شده باشند و دارای حفاظ و قاب مناسب ( از جنس نشکن) بوده و باید قابل نظافت و تمیز کردن باشند و میزان روشنایی با توجه به نوع عملیات تولید در حد مطلوب تامین گردد.

ز) سیستم تهویه
کلیه سالنها ، انبارها و سرویسهای بهداشتی و کارگری باید دراای دستگاههای تهویه مناسب و وسایل گرمایش و سرمایش متناسب با حجم مکانهای مذکور باشد.

ح) سیستم تخلیه زباله و ضایعات
-واحدهای تولیدی باید محلی برای خروج زباله داشته و یا از وسیله حمل ( تریلی حمل زباله ) استفاده نمایند تا روزانه زباله ها را به خارج از واحد در محل مورد نظر منتقل نمایند.
-مسئول و برنامه زمانی جمع آوری زباله ، شستشو و گندزدایی ظروف نگهداری زباله باید مشخص باشد.
-ظروف زباله های تر و خشک باید جدا و اختصاسی باشند.

ط) سیستم شستشو ، ضدعفونی و گندزدایی
شستشو ، ضدعفونی و گندزدایی بایستی مطابق برنامه مشخص تعریف و مطابق با روش اجرایی ویژه ای انجام و به صورت مستند کنترل و نگهداری شود و نکات ذیل نیز باید مد نظر قرار گیرد:
-کلیه سطوح کف ، دیوارها ، درها ، پنجره ها و سقف طبق برنامه تعریف شده شستشو و تمیز شود.
-کلیه قسمتهای قابل شستشوی دستگاهها ، وسایل و تجهیزات و سطوح در تماس با مواد اولیه و یا در حال فرآوری تمیز شود.
-مواد شیمیایی جهت شستشو ، ضدعفونی و گندزدایی باید با قوانین ایمنی ، بهداشت و محیط زیست مطابقت داشته و مورد تایید سازمان ها و مقامات ذیصلاح باشد.
-کلیه وسایل و تجهیزات مورد استفاده در سیستم شستشو و ضدعفونی ( نظیر شیلنگ ، جارو ، تی و...) پس از خاتمه کار جمع آوری شده و در محل مناسب و شرایط مناسب نگهداری شوند.

ی ) شرایط فنی و بهداشتی قسمتهای رفاهی
می بایست موارد ذیل درخصوص شرایط فنی و بهداشتی قسمتهای رفاهی رعایت شود:
- جهت کارگران زن و مرد رختکن جداگانه و مجهز به کمد لباس سه قسمتی در نظر گرفته شود.
-برای کارگران زن و مرد دستشویی و توالت و حمام مجزا به تعداد مورد نیاز در نظر گرفته شود.
-سرویسهای بهداشتی باید مجهز به شیر آب گرم و سرد باشد.
- در و دیوار باید صاف و قابل شستشو بوده و کف از مواد غیرقابل نفوذ ساخته شود ، به طوری که به آسانی قابل تمیز کردن باشد.

ک) اصول بهداشت فردی کارکنان
-کلیه کارکنان باید دارای کارت بهداشتی معتبر باشند. در ضمن گذراندن دوره های اصول بهداشت فردی ( GHP) برای آنها الزامی است .
- کلیه کارگران باید دارای لباس مناسب و تمیز به رنگ روشن ، فاقد جیب باشند.
-کارگران قبل از ورود به سالن فرآوری می بایست دستهای خود را شسته و گندزدایی کنند. همچنین در محیط کار از ساعت ، انگشتر و هر وسیله زینتی دیگر استفاده ننمایند.
- کلیه کارکنان بهداشت و نظافت فردی را کاملاً رعایت نمایند. بعد از شستشو و گندزدایی دستها جهت ورود به سالن تولید از کفشهای مخصوص داخل سالن تولید استفاده نمایند. کارگرانی که در ارتباط مستقیم با فرآوری محصول می باشند باید از پیش بند ، ماسک ، دستکش ( ترجیحاًَ یک بار مصرف) ، تمیز و بهداشتی و به رنگ روشن استفاده نمایند.
-خوردن و آشامیدن و کشیدن سیگار در کلیه محل هایی که مرتبط با قسمتهای فرآوری ، بسته بندی ، حمل و نقل و نگهداری می باشند ممنوع است.

ل) آزمایشگاه
آزمایشگاه باید در محلی بنا شود که به راحتی قابل دسترس و در نزدیکترین فاصله به سالن تولید بوده و دارای بخشهای مجزای فیزیکی وشیمایی و میکروبیولوژی باشند و تجهیزات و مواد شیمیایی مورد نیاز در نظر گرفته شود.
- آزمایشگاه باید زیر نظر ناظر فنی باشد.
-کف ، سقف ، دیوارها ، درها ، و پنجره ها باید از جنس مقاوم صاف و قابل شستشو و نظافت باشد . کف و سطوح کار از جنس مناسب و مقاوم به اسید و باز باشد.
- نمونه برداری از مواد اولیه ، در حال فراوری و محصول نهایی باید در شرایط بهداشتی و برابر اصول نمونه برداری انجام شود.
-کلیه نتایج آزمایشگاهی باید در دفاتر مربوطه ثبت و نگهداری شود.
- آزمایشگاه باید مجهز به وسایل اطفاء حریق و جعبه کمکهای اولیه باشد.
تبصره 1: واحد تولیدی جهت انجام آزمونهای کنترل کیفیت محصول و مواد اولیه مورد استفاده می تواند با نظر دانشگاه علوم پزشکی ذیربط با یکی از آزمایشگاههای همکار مورد تایید قرارداد منعقد نماید. بدیهی است نمونه باید توسط فرد مسئول به آزمایشگاه تحویل و نتایج آزمون در محل واحد تولیدی ثبت و نگهداری شود.
تبصره 2: در صورت صلاحدید دانشگاه علوم پزشکی ذیربط و با در نظر گرفتن فاصله واحد های تولیدی از یکدیگر ، اتحادیه یا صنف مربوطه و یا چند واحد تولیدی همجوار می توانند نسبت به احداث یک آزمایشگاه مشترک اقدام نمایند.

م) ناظر فنی
واحد تولیدی باید جهت کنترل و نظارت بر دریافت مواد اولیه از مراکز معتبر و دارای مجوزهای بهداشتی ، کلیه شرایط تولید و بسته بندی ( GMP) و نمونه برداری و آزمون و ثبت مستندات و سوابق کنترلهای انجام شده نسبت به معرفی و استخدام فرد واجد شرایط مطابق آیین نامه اجرایی ماده 7 قانون و چارت مسئولین فنی مصوب کمیته فنی – قانونی اقدام نماید.
تبصره : در مناطقی که فرد واجد شرایط با حداقل مدرک تحصیلی کارشناسی وجود نداشته باشد ، معرفی فردی با مدرک تحصیلی کاردانی در شته های مرتبط با نظر دانشگاه علوم پزشکی مربوطه و با طرح دوره های تخصصی بلامانع است.

ن ) شرایط بسته بندی و برچسب گذاری
واحد تولیدی باید موارد ذیل را درخصوص محصول نهایی رعایت نماید:
-مواد بسته بندی مورد استفاده از جنس مورد تایید و مخصوص مواد غذایی (Food Grade) باشد.
-کلیه موارد قید شده در ماده 11 قانون از جمله نام و نشانی واحد تولیدی ، شماره شناسه ، نام تجاری ، تاریخ تولید و انقضاء ، سری ساخت و شرایط نگهداری در برچسب محصول مد نظر قرار گیرد.
-محصول در اوزان مورد تایید وزارت بهداشت تولید و بسته بندی گردد.

سختی آب - رزین (1):

سختی آب:
چند معيار براي اندازه گيري سختي آب وجود دارد که عبارتند از :
dGH = سختي آلماني
dEH = معيار سختي انگليسي یا همان Grain
dFH = معيار سختي فرانسوي
PPM = معيار سختي آمريكايي و ایرانی
عمدتا ميزان سنجش سختي با معيار هاي آلماني و آمريكايي محاسبه مي شود اما براي تبديل اين معيار ها فرمول زير وجو د دارد تا بتوان اين تبد يل را انجام داد.

1dGH= 1/25dEH=1/79dFH=17/9PPM

تقسيم بندي زير از لحاظ درجه سختي مي باشد:

آب خيلي سبك = 0 - 3 در جه سختي آلماني

آب سبك = 3 - 6

آب نيمه سنگين = 6 - 12

آب سنگين = 12- 18

آب خيلي سنگين = 18- 25

آب خيلي سنگين ≥ 25

واحد سختي در كشورهاي مختلف بصورت زير است (برداشتی از مرجع دیگر):

1- فرانسه:

هر واحد سختي برابر است با يك گرم گربنات كلسيم در 100 ليتر آب (10 ميلي‌گرم در ليتر)

2- انگليس:

برابر است با يك گرم كربنات كلسيم در 70 ليتر آب (3/14 ميلي‌گرم در ليتر= Grain)

3-ايران و آمريكا:

برابر است با يك گرم كربنات كلسيم در 100 ليتر آب (1 ميلي‌گرم در ليتر=PPM )

4-آلمان:

عبارتست از معادل يك گرم كربنات كلسيم در 56 ليتر آب (9/17 ميلي‌گرم در ليتر)

فرمول محاسبه ظرفیت سختی گیر را میتوان بر اساس سختی/ دبی / و مدت کار/ و ظرفیت رزین محاسبه نمود.

استاندارد رنگ آمیزی لوله کشی صنعتی:

استاندارد رنگ آمیزی لوله کشی صنعتی مطابق IPS-E-TP-100 برای برخی از لوله ها بشرح جدول زیر میباشد.

تکنولوژی تولید متانول:

فناوري GTL:
تبديل گاز به فرآورده هاي نفتي (GTL) با استفاده از فرآيند فيشر–تروپس (FT)، در سال 1923 توسط فرانس فيشر و هانس تروپش ابداع گشت. اين فرايند از همان زمان مورد توجه بسيار بوده است، ولي به دليل اقتصادي نبودن آن، تاكنون براي بهره برداري بيشتر از منابع گازي به كار گرفته نشده است . در سال هاي اخير، پيشرفت هاي قابل توجهي در تكنولوژي GTL بدست آمده است ، به طوريكه اين فناوري را به عنوان يك گزينه مناسب و اقتصادي براي بهره برداري از ذخاير گازي مطرح ساخته است.

فرآيند فيشر–تروپس (Tropsch-Fischer) به طور خلاصه شامل سه مرحله است :
1-توليد گاز سنتز(Syngas) :
در اين مرحله با استفاده از رو ش هاي موجود توليد گاز سنتز، همچون تغيير مولكولي با بخار (Steam Reforming)، تغيير مولكولي خودگرمايي (Auto Thermal Reforming)، يا اكسيداسيون جزئي (POX) ، متان و اكسيژن تركيب شده و گاز سنتز درست مي شود. در واقع گاز سنتز آميزه اي است از هيدروژن و اكسيد كربن كه معمولاً حاوي مقادير كمي از بخار آب و دي اكسيدكربن نيز می باشد.
فناوري تهيه گاز سنتز(Syngas)، فناوري شناخته شده اي مي باشد و شركتهاي متعددي در فهرست دارندگان دانش فني آن قرار دارند جدول زیر برخي از صاحبان شناخته شده اين فناوري را در جهان نشان ميدهد.

2-تولید هيدروكربن هاي خطي :

در اين مرحله ، گاز سنتز تحت فشار اتمسفر و در درجه حرارت 100 الي 300 درجه سانتيگراد، در مجاورت كاتاليست هاي فلزي همچون آهن، كبالت، نيكل، رتينوم و يا روديم به صورت هيدروكربن هاي خطي در مي آيد. البته در اين مرحله مقادير متنابهي بخار آب و اكسيد كربن نيز توليد مي شود.
علي رغم پيچيدگي نسبتاً زياد اين مرحله ، در اين، فرآيند نيز شركت هاي متعددي به عنوان صاحبان دانش فني به شمار مي روند. جدول زیر برخي صاحبان شناخته شده فناوري FT را نشان ميدهد.

3-مرحله پالايش و بهبود كيفيت هيدروكربن هاي خطي:

در اين مرحله، با استفاده از فرآيند هاي شناخته شده پالايشگاهي همچون هيدروكراكينگ، ايزومراسيون، كاتاليك رفورمينگ و الكيليشن، محصولاتي چون گازوئيل، نفتا، نفت سفيد و حتي بنزين يا فرآورده هاي ويژه اي همچون روغنهاي روانساز و پارافين حاصل ميشود. لازم به ذكر است ، فرآورده هاي نهايي بدست آمده از اين فرآيند ، اكثراً معادل فرآورده هاي نفتي حاصل از برج تقطير پالايشگا ه هاي نفت خام است كه در دامنه C10 تا C20 قرار دارند و اصطلاحاً به آنها فرآورده هاي ميان تقطيري گفته مي شود؛ از همين روي بعضاً واژه Gas To Liquid با استفاده از روش FT را، تبديل گاز به فرآورده هاي ميان تقطيري مي گويند.

یک پلنت متانول با خوراک گاز طبیعی میتواند به سه بخش اصلی تفکیک شود:
---الف-در بخش اول پلنت گاز طبیعی به synthesis gas تبدیل میشود.
---ب-در بخش دوم synthesis gas واکنش میدهد تا متانول را تولید نماید.
---ج-نهایتاً متانول بخش انتهایی پلنت تا خلوص مورد نظر تخلیص میشود.

الف-تکنولوژی های تولیدگاز سنتزی:

(Syngas(Syngas generation technologies

1-ریفورمرهای بخار آب-متان
(Steam methane reformers (SMRs :
2-ریفورمر های فشرده(Compact Reformers ):
3- ریفورمر اتوترمال (Auto thermal reformers (ATR:
4- ریفورمینگ ترکیبی (Combined ATR&Steam reforming ):
5- ریفورمینگ ترکیبی با ریفورمینگ گاز گرم شده
(Combined reforming with Gas Heated Reforming (GHR:

ب-تکنولوژی سنتز متانول (Methanol synthesis technologies):
1-کانورتور های با تیوب خنک کننده(Tube cooled converter):
2- کنورتور طرح رادیال بخار بالا رونده (Radial design steam raising converter):
3- کنورتور طرح محوری بخار بالا رونده (Axial design steam raising converter):

ج-تکنولوژی های تقطیر (Distillation technologies):
GTL: مخفف Gas To Liquid میباشد.
Syngas : مخفف عبارت Synthesis Gas میباشد.
FT: مخفف فیشر تروپس میباشد.

فلزات آهنی و آلیاژها:

FERROUS METALS AND ALLOYS:

1-کربن استیل(.C.S) :
کربن استیل متداولترین , ارزانترین, و همه کاره ترین فلزی است که در صنعت مورد استفاده قرار میگیرد. این فلز قابلیت شکل پذیری عالی داشته، و اجازه میدهد تا تعداد زیادی از عملیات cold-forming روی آن انجام گیرد. همچنین ، فولاد خیلی قابل جوشکاری میباشد. کربن استیل ساده ترین و معمولترین ماده مورد استفاده در پلنت های فرایندی میباشد با وجود اینکه تا حدی مقاومت خوردگی اش محدود میشود. ازآن بطور روزمره برای اکثر مواد شیمیایی آلی و طبیعی یا محلولهای طبیعی یا پایه آبی در دماهای متوسط استفاده میشود. همچنین بطور روزمره برای ذخیره اسید سولفوریک و سودا کاستیک [تا 50 درصد و دمای 55oC (130oF) ] بکار میرود که به خاطر قابلیت دسترسی, هزینه پایین, و سادگی ساخــت آن است. فولاد اغلب در ســرویس هایی با نرخ خوردگــی0.13mm/y تا 0.5mm/y، با افزایش ضخامت مجاز خوردگی (corrosion allowance) برای تضمین انجام عمر سرویس مورد نظر بکار میرود

2-چدن سفید:
چدن سفید شکننده بوده و برای ماشین کاری سخت است. آن را با کنترل ترکیب و سرعت انجماد آهن گداخته بطوریکه تمام کربن به شکل ترکیب شده وجود داشته باشند میسازند. خیلی ساینده و پوششی مقاوم میباشد, چدن سفید (white cast iron) بعنوان پوشش (liner) و برای ساخت آسیاب گلوله ای یا ساچمه ای (grinding balls) , کلگی ها یا دای ها (dies), و پروانه های پمپ (pump impellers ) بکار میرود.

در چدن سفید کربن به شکل سمنتیت وجود دارد که وجود سمنتیت باعث افزایش سختی و استحکام درچدن وکاهش مقاومت به ضربه و انعطاف پذیری چدن می شود.

تهیه انواع چدن سفید:

الف-افزایش سرعت سرد کردن ( سفید تبریدی ): که این روش برای قطعات کوچک با مدول حجمی کم استفاده می شود که با افزایش سرعت سرد کردن می توان به چدن سفید دست یافت.

ب-با استفاده از عناصر آلیاژی کاربید زا: این روش برای قطعات بزرگ با مدول حجمی زیاد استفاده می شود .عناصر کاربید زا برای چدن سفید آلیاژی عموما بیسموت و بر می باشد که در بعضی از موارد نیز می توان از گوگرد برای سفید کردن چدن استفاده کرد اما به دلیل آن که گوگرد باعث تشکیل فاز فسفید آهن می شود در صنعت از این عنصر کمتر استفاده می شود . اما می توان آن را در داخل قالب های ماسه ای در هنگام مذاب ریزی به مذاب اضافه کرد .

شوينده‌ها :

آشنايي با صابون به عنوان اولين پاك كننده به قرنها پيش برمي گردد، ولي رشد جمعيت و توجه انسان به بهداشت موجب شد كه توليد صابون با منشأ طبيعي جوابگوي مصرف نباشد. در نتيجه از اوايل قرن نوزدهم ميلادي مواد شوينده مصنوعي به نام دترجنــــــت (Detergent) وارد بازار شد. استفاده از دترجنتها پس از جنگ جهاني دوم گسترش يافت.

به تركيباتي كه علاوه بر انحلال و پخش در‌ آب قدرت پاك كنندگي آن را افزايش ‌دهند دترجـنــــــــــت (Detergent) گفته مي‌شود.

كف كردن صابونها در آبي كه املاح كلسيم و پتاسيم داشته باشد به تأخير مي‌افتد در نتيجه اين املاح باعث كاهش قدرت پاك كنندگي مي‌شوند. در حالي كه اين مشكل به علت فرمول خاص دترجنتها تا حدود زيادي برطرف شده است.

*صابون در واقع ، هیچ ‌گاه کشف نشده، بلکه بتدریج از مواد خام قلیایی و چربیها تحول یافته است. پلینی پدر ، ساخت صابون‌های نرم وسخت را در قرن اول شرح داده است، ولی تا قرن سیزدهم هیچ ‌گاه صابون بمقدار کافی بطوری که بتوان به آن صنعت گفت، تولید نشد. تا اوایل دهه 1800 باور بر این بود که صابون مخلوطی مکانیکی ازچربی و قلیاست. سپس شورول ، شیمیدان فرانسوی ، نشان داد که تشکیل صابون در واقع یک واکنش شیمیایی است. دومنیه ، کارهای وی را در زمینه بازیابی گلیسیرین از مخلوطهای صابونی‌شده کامل کرد. تا پیش از کشف مهم لوبلان در زمینه تولید ارزان قیمت کربنات سدیم از کلرید سدیم ، نیاز به قلیا از طریق خیساندن خاکستر چوب‌ها یا تبخیر آبهایی مانند رودخانه نیل که بطور طبیعی قلیایی‌اند تامین می‌شد.

صابون از نمکهای سدیم یا پتاسیم اسیدهای چرب گوناگون تشکیل شده است. طی هزاران سال مصرف صابون روبه فزونی گذاشت تا ساخت آن برای راحتی و بهداشت بشر متمدن ضرورتی صنعتی یافت.

پیه ، ماده چرب اصلی در صابون‌سازی است. مقدار پیه مصرفی ، حدود سه‌چهارم کل روغن ها و چربی‌های مصرفی صنایع صابون‌سازی است و مخلوطی است از گلیسیرید هایی که از آب کردن چربی جامد گاوی با بخار بدست می‌آید. این چربی جامد با بخار، هیدرولیز می‌شود و پیه روی آب تشکیل می‌گردد، بطوری که به راحتی می‌توان آنرا از روی آب جمع آوری کرد.

بمنظور افزایش انحلال پذیری صابون, پیه را معمولا در داخل ظرف صابون‌سازی یا ظرف آبکافت با روغن نارگیل مخلوط می‌کنند. روغن دنبه (حدود 20 درصد) دومین ماده اولیه مهم در صابون‌سازی است. این روغن که منبع مهمی از گلیسریدهای چرب است، از حیوانات کوچک اهلی بدست می‌آید. تصفیه روغن از طریق آب کردن با بخار یا استخراج با حلال انجام می‌گیرد و اغلب بدون اختلاط با سایر چربی‌ها مخلوط می‌شود.

صابون مرغوب: در برخی موارد به جای این روغن‌ها ، طی عملیاتی اسید های چرب آنها را استخراج و در صابون استفاده می کنند. روغن نارگیل ( CoConut) از مدتها پیش حایز اهمیت بوده است. صابون روغن نارگیل سخت است و بخوبی کف می‌کند. این روغن حاوی نسبتهای زیادی از گلیسریدهای بسیار مطلوب اسید لاریک و اسید میرسیتیک است.

*اجزاي شيميايي يك پاك كننده به طور كلي به سه دسته عمومي طبقه‌بندي مي‌شود:
1-سورفاكتانتها (مواد فعال سطحي يا مواد مؤثر)؛ Surfactants
2-سازنده‌ها (پركننده‌ها)
3- مواد متفرقه

1-سورفاكتانت‌ها به عنوان عامل خيس كننده عمل كرده كشش سطحي آب را كم مي‌كنند در نتيجه آب بهتر وارد بافت الياف مي‌گردد. اين مواد همچنين ذرات كثيف و آب را به يكديگر اتصال مي‌دهند.
2-سازنده‌ها نقش اصلي در پاك كننده‌ها دارند و عامل جدا كنندگي هستند. سازنده‌ها، يون‌هاي منيزيم و كلسيم موجود در آب سخت را به شكل يون‌هاي بزرگ محلول در آب درمي‌آورند . مواد سازنده خاصيت قليايي در آب ايجاد مي‌كنند و مانع از نشست مجدد لكه‌ها مي‌شوند. امروزه بيشترين سازنده‌هاي متداول مورد استفاده، پلي‌فسفات‌ها هستند.
3-مواد متفرقه: پاك كننده‌ها داراي مواد ديگر مختلفي از قبيل براق كننده‌ها، عطرها، عوامل ضد خوردگي، آنزيم‌ها، نرم‌كننده‌ها، خوشبو كننده‌ها و مات كننده‌ها هستند.

*دترجنتها اصولاً تركيبات آلي زنجيره‌اي كربن‌دار هستند كه داراي 2 قطب هيـــــدروفيل (Hydrophilic) و ليپوفيـــــل (Lipophilic) مي‌باشند. قطب هيدروفيل، آب دوست و قطب ليپوفيل، چربي دوست مي‌باشد.

* بر اساس خصوصيات قطب هيدروفيل دترجنتها به 3 گروه تقسيم مي‌شوند:
1- دترجنتهاي آنيوني: اين تركيبات در اثر يونيزاسيون در محيط آبي به يونهاي منفي كه در آن R يك زنجير كربني طولاني الكيلي و يك يون مثبت كه اغلب سديم است تفكيك مي شوند. بيشترين دترجنت مصرفي در منازل و مصارف عمومي در اين گروه قرار دارد.
2- دترجنتهاي كاتيوني: اين دترجنتها در اثر يونيزاسيون به يونهاي مثبت گروه آمونيومي كه دافع آب است و گروه يون‌هاي منفي جاذب آب تبديل مي‌شود و داراي قدرت زياد باكتري كشي مي‌باشند.
3- دترجنتهاي خنثي: اين پاك كننده‌ها از تركيب چند شاخه اتيلن بر روي يك ريشه‌اي كه دافع آب است حاصل مي‌شود و بهترين مثال از آنها پلي‌گليكول اتوالكيل فنل است كه قدرت پاك كنندگي شديدي دارد.

*شوينده‌ها بر اساس مواد فعال سطحي به دو دسته سخت و نرم تقسيم مي‌شوند كه شوينده‌هاي نرم شامل LABS يا الكيل بنزن سولفونات خطي هستند كه تجزيه پذير مي‌باشد.

شوينده‌هاي سخت كه شامل ABS يا الكيل بنزن سولفونات شاخه‌اي مي‌باشند از اين گروه مي‌توان به مشهورترين عامل دودسيل بنزن سولفونات سديم اشاره كرد كه‌ به دليل داشتن شاخة فرعي در محيط زيست تجزيه نمي‌شود و سبب آلودگي محيط زيست مي‌گردد.